Giải ngân 652.125 tỷ đồng đầu tư công sau 9 tháng: Khoảng cách giữa kế hoạch và năng lực hấp thụ
Giải ngân đầu tư công đến 08/10/2026 đạt 652.125 tỷ đồng (63,8% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao), tăng tốc rõ rệt trong quý III nhưng vẫn còn khoảng 320.000 tỷ đồng cần giải ngân trong quý IV để tiệm cận mục tiêu 95%, trong khi 27 bộ và 15 địa phương vẫn dưới bình quân. Lực đẩy mùa cao điểm cuối năm đến từ cơ chế chấm điểm giải ngân chính thức áp dụng từ tháng 10 và cụm đại dự án phía Nam – nổi bật là sân bay Long Thành khai thác thương mại từ 24/12/2026 – mở ra chu kỳ hưởng lợi cho nhóm xây lắp hạ tầng (VCG, HHV, C4G, CII) và vật liệu xây dựng (HPG, HT1, KSB, DHA).

Bức tranh giải ngân 9 tháng đầu năm
Sau 8 tháng, giải ngân mới đạt 513.300 tỷ đồng – tương đương 50,2% kế hoạch và tăng 25% so với cùng kỳ 2025. Đến hết tháng 9, con số nhảy lên gần 643.000 tỷ đồng (62,9%), và chỉ sau một tuần đầu tháng 10 đã bổ sung thêm hơn 8.000 tỷ đồng. Nhịp tăng tốc rõ rệt trong Q3 phản ánh một thực tế thường gặp của đầu tư công Việt Nam: phần lớn thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng và ký hợp đồng xây lắp được hoàn tất trong nửa đầu năm, còn khối lượng thi công thực tế và thanh toán dồn vào nửa cuối.
Diễn biến phân hóa giữa các đầu mối rất rõ. Nhóm giải ngân tốt gồm Ngân hàng Chính sách xã hội, VEC, Ngân hàng Phát triển Việt Nam, Bộ Công Thương, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng – đều là những đơn vị có cấu trúc dự án tập trung và cơ chế quản lý vốn tương đối đồng bộ. Ở chiều ngược lại, tính đến đầu tháng 10, Bộ Khoa học và Công nghệ mới giải ngân 6,3%, Đài Truyền hình Việt Nam 9,7%, Bộ Dân tộc và Tôn giáo 10,5%, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh 12,4%, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam 12,8%, Bộ Xây dựng 15,3%. Khoảng cách giữa nhóm đứng đầu và nhóm cuối cho thấy đây không chỉ là bài toán quy mô vốn, mà còn là bài toán năng lực tổ chức thực hiện.
Áp lực nước rút quý IV và cơ chế chấm điểm chính thức
Khối lượng còn lại trong 3 tháng cuối năm vào khoảng 370.000 tỷ đồng để đạt 100% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao; nếu nhắm mục tiêu khả thi hơn ở ngưỡng 95%, khối lượng cần giải ngân khoảng 320.000 tỷ đồng, tương đương bình quân khoảng 107.000 tỷ đồng/tháng – vẫn cao hơn hẳn mức khoảng 72.000 tỷ đồng/tháng của 9 tháng đầu năm. Để đạt được nhịp này, các chủ đầu tư phải vừa đẩy khối lượng thi công thực, vừa hoàn tất nghiệm thu và thanh toán theo đúng tiến độ. Nghị quyết 262/NQ-CP ngày 05/09/2026 cùng lúc yêu cầu không dồn khối lượng vào các tháng cuối năm và siết chặt quy định tạm ứng, thu hồi tạm ứng – nghĩa là chỉ tiêu giải ngân phải đi kèm khối lượng thực chất.Trong bối cảnh đó, cơ chế chấm điểm giải ngân vốn đầu tư công theo Quyết định 1129/QĐ-TTg chính thức được áp dụng từ kỳ báo cáo tháng 10, sau 3 tháng chạy thử trong các tháng 7, 8 và 9. Việc chấm điểm được tự động hóa trên hệ thống của Bộ Tài chính, so sánh giữa số giải ngân thực tế và số đăng ký, phân loại thành bốn mức rất tốt – tốt – trung bình – chưa tốt. Kết quả cả năm là một trong các tiêu chí để đánh giá hiệu quả đầu tư công và xếp loại chất lượng tập thể, cá nhân. Đây là áp lực hành chính rõ ràng với người đứng đầu các đơn vị, một bước đi hướng tới ràng buộc trách nhiệm thay vì chỉ dừng ở phê bình. Vậy liệu cơ chế chấm điểm có đủ sức tạo chuyển biến ở các bộ, ngành có tỷ lệ giải ngân thấp kéo dài qua nhiều năm, hay chỉ tạo động lực ở các đơn vị vốn đã có nền tảng tổ chức tốt?
Trong tuần đầu tháng 11, NHNN cùng lúc dùng ba công cụ để đưa tiền đồng vào hệ thống ngân hàng: cho vay cầm cố giấy tờ có giá (OMO), hoán đổi USD/VND kỳ hạn 182 ngày và mua USD giao ngay định kỳ từ ngày 11/11. Cả ba đều làm tăng lượng VND, nhưng khác nhau ở điểm quan trọng nhất: OMO và hoán đổi là tiền cho mượn, đến hạn phải trả; mua USD giao ngay là mua đứt, không có ngày thu hồi. Vì vậy, khi đọc tin "NHNN bơm tiền", câu hỏi cần đặt ra là: bơm bằng kênh nào, và tiền ở lại bao lâu?


