Eximbank: Một hội đồng toàn người nước ngoài và cái 1% của VSC có gì đặc biệt?
|15 phút đọc
Bốn câu hỏi mở đầu
Hôm 14/10/2026, Eximbank cập nhật danh sách cổ đông. Một công ty cảng ở Hải Phòng xuất hiện với 1,01%. Nhưng khi đọc kỹ hồ sơ thì mình thấy một cánh cửa nhỏ mở vào một câu chuyện lớn hơn nhiều.
Bài này đi đúng theo bốn câu hỏi mình đã tự hỏi:
Eximbank thực ra là ngân hàng gì? Mô hình kinh doanh khác ai, và thế mạnh thật nằm ở đâu?
Vì sao một ngân hàng Việt lại để toàn người nước ngoài ngồi Hội đồng quản trị? So với Techcombank thì sao, và bỏ trần room ngoại giúp được gì?
Bà Phạm Thị Huyền Trang là ai mà rời ghế rồi trở lại liên tục?
Viconship mua cổ phần Eximbank có tạo mối nối gì với hệ sinh thái Gelex?
Câu trả lời ngắn: Eximbank mang bảng hiệu xuất nhập khẩu nhưng sống bằng khách cá nhân, mắc cùng một bệnh suốt 11 năm, và đang thử một liều thuốc hiếm ngân hàng Việt nào thử: thay chủ bằng người giám sát chuyên nghiệp. Phần còn lại giải thích vì sao.
1. Eximbank có thế mạnh gì?
Eximbank ra đời năm 1989, là một trong những ngân hàng cổ phần đầu tiên của Việt Nam, và cái tên nói đúng nghề gốc: xuất nhập khẩu. Nhưng số liệu cho thấy nồi cơm chính lại nằm ở chỗ khác.
Danh tiếng: đổi tiền và giấy tờ ngoại thương
Ngân hàng đầu tiên được Ngân hàng Nhà nước cấp phép kinh doanh quyền chọn ngoại hối; từng thuộc nhóm G5+1 được giữ trạng thái vàng đến cuối năm 2012 (VPBS).
Doanh số thanh toán quốc tế đạt đỉnh 5,85 tỷ USD năm 2011; doanh nghiệp vừa và nhỏ đóng góp khoảng 80% doanh số này (VPBS).
Năm 2025, LSEG xếp Eximbank vào top 5 về khối lượng giao dịch ngoại hối. Ngân hàng có quan hệ đại lý với khoảng 600 ngân hàng và tổ chức tài chính; ADB nâng hạn mức tài trợ thương mại lên 115 triệu USD.
Nồi cơm thật: khách cá nhân
57% dư nợ là khách hàng cá nhân, tăng từ 50% năm 2020; 73% tiền gửi cũng đến từ cá nhân (Vietcap, MBS).
Ngân hàng Nhà nước vừa mở lại kênh mua USD ở mức 25.500 đồng/USD, làm dấy lên kỳ vọng về dòng tiền mới hỗ trợ lãi suất và chứng khoán. Thế nhưng, ngay phiên đầu tiên, tỷ giá liên ngân hàng lại ở mức 25.660 đồng/USD. Vì sao mức chênh lệch 160 đồng này có thể quyết định hiệu quả của cả chính sách?
Trong tuần đầu tháng 11, NHNN cùng lúc dùng ba công cụ để đưa tiền đồng vào hệ thống ngân hàng: cho vay cầm cố giấy tờ có giá (OMO), hoán đổi USD/VND kỳ hạn 182 ngày và mua USD giao ngay định kỳ từ ngày 11/11. Cả ba đều làm tăng lượng VND, nhưng khác nhau ở điểm quan trọng nhất: OMO và hoán đổi là tiền cho mượn, đến hạn phải trả; mua USD giao ngay là mua đứt, không có ngày thu hồi. Vì vậy, khi đọc tin "NHNN bơm tiền", câu hỏi cần đặt ra là: bơm bằng kênh nào, và tiền ở lại bao lâu?
Ngành vay lớn nhất là "thương mại", tức buôn bán nói chung, đã giảm từ 34–38% xuống 25%; cho vay mua nhà tăng lên 20% (Vietcap, 2025).
Thu phí dịch vụ chỉ chiếm khoảng 8% tổng thu nhập hoạt động, thấp nhất nhóm Vietcap so sánh; TCB khoảng 18%, ACB khoảng 10%.
Hình dung cho dễ: một tiệm lâu đời treo bảng hiệu "Xuất Nhập Khẩu", nổi tiếng nhờ đổi tiền và lo giấy tờ cho người buôn với nước ngoài. Nhưng khách vào hằng ngày là người gửi tiết kiệm, tiểu thương và người vay mua nhà.
Cách tiệm này làm ăn
Khâu
Eximbank
So với ngành
Vốn rẻ (CASA, 2025)
14,1%
Thấp hơn trung bình 27 ngân hàng niêm yết
Tiền gửi khách hàng trong nguồn vốn
83% (2021) còn 65% (2025)
Phải vay thêm ngân hàng khác, phát hành giấy tờ có giá
Biên lãi ròng (NIM, 2025)
2,5%
Trung bình khoảng 3%
Chi phí trên thu nhập (CIR, 2025)
58%
Trung vị khoảng 32%
Bao phủ nợ xấu (2025)
44%
Trung vị khoảng 75%
An toàn vốn (CAR, quý 2/2025)
12,2%
Trên mặt bằng ngành, điểm sáng hiếm hoi
Tóm một câu: mua vốn đắt, bán rẻ để giữ khách (MBS gọi là cạnh tranh về giá), chi phí cao, quỹ dự phòng mỏng. Năm 2025, ROE của Eximbank là 4,4%, trong khi trung vị ngành là 17,6%.
Phát hiện lạ nhất: cùng một bệnh án suốt 11 năm
Đặt ba báo cáo của ba công ty chứng khoán cạnh nhau, thì mình thấy các chẩn đoán gần như không đổi.
VPBS (1/2015)
MBS (7/2024)
Vietcap (4/2026)
NIM
Dưới trung bình
Thấp nhất ngành
2,5%, dưới trung bình
Bao phủ nợ xấu
32%, thấp nhất
37%, thấp nhất
44%, thấp nhì
Nợ xấu
3,36%, cao nhì
2,9%, cao thứ 6
2,9%
Liều thuốc được kỳ vọng
SMBC giúp mảng bán lẻ
Cho vay cá nhân phục hồi
Hệ sinh thái Gelex
Vậy nếu thuốc cũ không hiệu quả, người ta thử thuốc gì?
2. Một hội đồng toàn người nước ngoài: lạ ở đâu, để làm gì
Từ ngày 24/7/2026, Eximbank có một HĐQT hiếm thấy ở ngân hàng Việt: 6 thành viên, tất cả mang quốc tịch nước ngoài, tất cả là thành viên độc lập. Chủ tịch là ông Nguyễn Lê Quốc Anh, Tổng giám đốc Techcombank giai đoạn 2016–2020. Cùng ngồi bàn là bà Richa Goswami, bà Ooi Huey Tyng, ông Michael Richard Harte, ông Chua Teck Huat Bill và ông Ho Poh Wah. Đến ngày 14/10, HĐQT có 8 ghế, 7 là độc lập.
Lạ ở đâu: chủ không ngồi bàn
Ở hầu hết ngân hàng Việt, HĐQT là nơi cổ đông lớn cử người vào. Ở Eximbank lúc này, không thành viên nào đại diện cho cổ đông nào. Hồ sơ ứng viên ghi rõ họ không có lợi ích liên quan tới ngân hàng hay các bên liên quan.
Lý do nằm ở lịch sử.
Khoảng mười năm qua, Eximbank đổi Chủ tịch 9 đến 11 lần tùy cách đếm của từng tờ báo, mỗi lần gắn với một cuộc giành ghế giữa các nhóm cổ đông. HĐQT độc lập là cách cắt vòng lặp đó.
Ông Quốc Anh nêu tiêu chí chọn người: ít nhất 25 năm kinh nghiệm, ưu tiên người đã nghỉ hưu, tức người không cần chiếc ghế để làm việc khác. Lộ trình tiếp theo là 9 đến 11 thành viên độc lập vào năm 2028.
So với Techcombank: hai mô hình ngược nhau
Nhiều người nói TCB "cũng có dàn lãnh đạo nước ngoài". Đúng, nhưng người nước ngoài ở TCB ngồi ở chỗ khác.
Techcombank
Eximbank
Chủ
Rõ ràng: gia đình ông Hồ Hùng Anh nắm hơn 17%, ông làm Chủ tịch từ 2008
Không ai quá 10%
HĐQT
Chủ ngồi bàn; vài thành viên nước ngoài, trong đó có người đến từ Warburg Pincus
Toàn độc lập, toàn quốc tịch nước ngoài
Điều hành
CEO người nước ngoài: Jens Lottner, từ 2020
CEO người Việt: bà Phạm Thị Huyền Trang
Vốn rẻ (CASA)
40,9% (2024)
14,1% (2025)
TCB là chủ cộng người điều hành chuyên nghiệp. EIB là người giám sát chuyên nghiệp, nhưng thiếu chủ. Khi ông Quốc Anh lái TCB, phía sau ông có một người chủ lớn. Ở EIB, mảnh ghép đó vẫn còn trống.
Bỏ trần room ngoại: mở cửa cho mảnh ghép còn thiếu
Năm 2025, Eximbank tự đặt trần sở hữu nước ngoài 6%, với lý do giữ chỗ cho nhà đầu tư chiến lược. Ngày 14/10/2026, cổ đông bỏ cái trần này, đưa về mức 30% theo luật. Chủ tịch cho biết đây là điều kiện Ngân hàng Nhà nước đặt ra.
Ghép với mô hình kinh doanh ở phần 1, việc này có ba ý nghĩa:
Tìm chủ mới. Kế hoạch là vốn hóa 5 tỷ USD năm 2028, khối ngoại sở hữu khoảng 24%, trong đó 15% dành cho đối tác chiến lược (Vietcap). Vốn mới giúp kéo tỷ lệ dự phòng lên.
Hợp với nghề gốc. Một ngân hàng sống bằng tài trợ thương mại và ngoại hối được lợi nhiều từ đối tác ngoại: hạn mức, ngân hàng đại lý, khách hàng FDI. SMBC từng đóng vai này từ 2007 đến 2022.
Dòng vốn chỉ số. Vietcap kỳ vọng EIB vào rổ chỉ số thị trường mới nổi của FTSE khi Việt Nam được nâng hạng; room trống càng nhiều càng có lợi cho trọng số.
Mặt trái: room mở cho mọi nhà đầu tư ngoại, không riêng đối tác chiến lược. Và thành viên độc lập không bỏ vốn, nên họ không phải người chịu lỗ lãi cuối cùng.
Tiềm năng và rủi ro
Tiềm năng: chấm dứt vòng giành ghế; quản trị đủ chuẩn để đối tác ngoại tin; có người từng chuyển đổi thành công một ngân hàng bán lẻ.
Rủi ro: chưa có chủ chịu bỏ tiền; phần lớn thành viên ở nước ngoài và mới với tín dụng SME trong nước; người lái hằng ngày mới nhận ghế từ tháng 8.
3. Phạm Thị Huyền Trang: bảy mốc trong 18 tháng
Bà Trang là người duy nhất ở lại qua cả ba đời HĐQT gần đây của Eximbank. Chuyện "rời ghế rồi trở lại" của bà chủ yếu là thủ tục luật bắt buộc khi đổi vai, không phải biến động bất thường.
Bà là ai
Sinh năm 1982, thạc sĩ tài chính – ngân hàng, cử nhân Đại học Kinh tế Quốc dân, cao cấp lý luận chính trị. Bà có hơn 12 năm ở VietinBank (một bài báo ghi 15 năm), qua các vị trí phó giám đốc chi nhánh TP Hà Nội, trưởng phòng phê duyệt tín dụng, phó giám đốc khối phê duyệt tín dụng. Trước đó bà làm ở Sun Group và Tập đoàn Đèo Cả. Năm 2024, bà là thành viên HĐQT độc lập của Chứng khoán VietinBank. Bà chưa từng làm Tổng giám đốc trước khi về Eximbank.
Bảy mốc, mới nhất ở trên
Thời điểm
Vai trò
14/10/2026
Vào lại HĐQT, lần này là thành viên không độc lập
1/8/2026
Tổng giám đốc, thay quyền TGĐ Trần Tấn Lộc (người gắn bó với Eximbank hơn 32 năm)
24/7/2026
Được miễn nhiệm thành viên HĐQT; ông Quốc Anh làm Chủ tịch
8/6/2026
Làm thủ tục thôi tư cách thành viên độc lập, vẫn giữ ghế Chủ tịch tới đại hội
4/12/2025
Chủ tịch HĐQT, thay ông Nguyễn Cảnh Anh
30/6/2025
Phó Chủ tịch thường trực, với tư cách thành viên độc lập
4/2025
Vào HĐQT Eximbank
Vì sao phải rời rồi trở lại
Thành viên độc lập không được kiêm điều hành. Muốn làm TGĐ, bà phải bỏ tư cách độc lập trước. Trong đơn, bà viết rằng tiếp tục giữ vị trí độc lập sẽ không phù hợp.
Lần trở lại đã được báo trước. Cùng lúc chấp thuận ghế TGĐ, Ngân hàng Nhà nước chấp thuận hồ sơ của bà cho chức danh thành viên HĐQT không độc lập. Thông cáo ngày 1/8 đã nói bà sẽ ứng cử ở đại hội tháng 10.
Nói gọn: luật bắt bà ra khỏi cửa "độc lập" để làm TGĐ, rồi bà vào lại HĐQT bằng cửa "không độc lập".
Điều đáng để ý
Cây cầu. HĐQT mới giỏi chuẩn mực quốc tế nhưng mới với thị trường trong nước. Bà là người nối họ với bộ máy vận hành và với Ngân hàng Nhà nước. Chủ tịch nước ngoài cộng TGĐ người Việt ngồi HĐQT là mô hình khá quen ở các ngân hàng có đối tác ngoại.
Đúng nghề cho việc trước mắt. Việc gấp nhất là xử lý nợ xấu và kéo tỷ lệ dự phòng lên, đúng nền tảng phê duyệt tín dụng của bà. Vietcap cũng đánh giá cao điểm này.
Cần theo dõi. Bà chưa có thành tích ở vai TGĐ. Bà vừa điều hành vừa ngồi HĐQT, nên vai giám sát của 7 thành viên độc lập càng quan trọng. Nửa đầu 2026, giai đoạn bà làm Chủ tịch, lãi trước thuế giảm khoảng 54%; nhưng Chủ tịch không phải người điều hành hằng ngày.
Không suy diễn. Không có công bố nào nói bà đại diện cho cổ đông nào.
4. Viconship mua 1% của Eximbank, vì sao như vậy?
Viconship (VSC) nắm 1,01% Eximbank, người có liên quan thêm 0,07%. Đó không phải mua lại. Nhưng ở một ngân hàng mà cổ đông lớn nhất chỉ có 10%, mỗi 1% đều đáng xem nó đứng cạnh ai.
Trên giấy tờ
Gelex (10%), VIX (4,83%) và Viconship (1,01%) là ba cổ đông riêng. Chưa có công bố nào nói họ là người có liên quan tại Eximbank. Năm 2024, Gelex còn tuyên bố công khai rằng VIX không phải công ty thành viên của tập đoàn, và ông Nguyễn Văn Tuấn đã thoái toàn bộ cổ phần VIX từ năm 2022.
VIX và VSC: VIX đầu tư vào cổ phiếu VSC với giá gốc 1.440 tỷ đồng, qua ủy thác tại các công ty quản lý quỹ, cùng khoảng 490 tỷ vào Cảng Xanh VIP, nơi VSC nắm 54%. Danh mục VIX tập trung vào nhóm Gelex (GEE, GEX) cùng EIB và VSC.
Eximbank và VSC: năm 2024, VSC dùng nguồn vay 1.450 tỷ đồng từ Eximbank để mua cảng Nam Hải Đình Vũ. Từ khách vay, giờ thành cổ đông.
Gelex và Hải An: tháng 8–9/2026, Gelex thành cổ đông lớn của Hải An rồi bán hết chỉ sau khoảng một tháng. Cổ đông lớn nhất của Hải An chính là nhóm Viconship, nắm khoảng 22,3% tính cả các công ty liên quan.
Ba cách đọc
Pháp lý: VSC không thuộc Gelex. 1% này chỉ cộng vào nhóm Gelex nếu luật xác định là người có liên quan, và việc đó do cơ quan quản lý quyết định.
Lá phiếu: ở một ngân hàng không ai quá 10%, các cổ đông có quan hệ đầu tư với nhau (10 + 4,83 + 1,01 ≈ 15,8%) có thể thành một khối phiếu đáng kể ở đại hội, kể cả khi không phải người có liên quan theo luật.
Kinh doanh: cảng, logistics, tài trợ thương mại và ngoại hối hợp với nghề gốc của Eximbank. Nhưng đây là suy luận; chưa có công bố hợp tác nào, và Viconship chưa nói mục đích.
Một chi tiết lạ: 1,01% tương đương khoảng 18,8 triệu cổ phiếu, tầm 300 tỷ đồng theo giá hiện tại (ước tính). Cùng lúc đó, Viconship lại đang chào bán hơn 187 triệu cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu để huy động vốn.
Câu hỏi đáng theo dõi nhất: khi Gelex xin lên 15% như đã nói, Ngân hàng Nhà nước sẽ tính những ai vào nhóm đó.
Kết: Chủ – Người – Thời gian
Một ngân hàng muốn hồi phục cần đủ ba thứ. Eximbank hiện có một, còn thiếu hai.
Người: đã có. HĐQT giàu kinh nghiệm quốc tế, TGĐ có nghề tín dụng.
Chủ: còn trống. Gelex lớn nhất nhưng đã rút người khỏi bàn và đang chờ luật để lên 15%. Room ngoại vừa mở nhưng chưa có đối tác chiến lược nào được công bố. Viconship 1% chưa nói mục đích.
Thời gian: chưa biết. Đội hình này phải ngồi yên đủ lâu để dọn nợ xấu. Với một ngân hàng đổi Chủ tịch liên tục suốt mười năm, ngồi yên ba năm đã là thành tích.
Ba câu hỏi để theo dõi:
Ai sẽ thành người chủ thật sự: Gelex lên 15%, một đối tác nước ngoài, hay một nhóm khác?
Đội hình hiện tại có ngồi yên tới hết nhiệm kỳ 2030 không?
Tỷ lệ bao phủ nợ xấu có lên được gần mức trung vị ngành, khoảng 75%, không?
Ba công ty chứng khoán đã ghi cùng một bệnh án cho Eximbank trong 11 năm. Lần này, thứ thay đổi không chỉ là liều thuốc mà là người kê đơn. Đơn thuốc có hiệu quả hay không, lời giải nằm ở mảnh ghép "Chủ".
Bài viết chỉ mang tính thông tin, không phải khuyến nghị đầu tư. Một số số liệu (giá cổ phiếu, tỷ lệ sở hữu nước ngoài) mới có một nguồn và cần kiểm tra lại trước khi trích dẫn.
Nguồn
Báo cáo phân tích: VPBS – Ngân hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam (16/1/2015); MBS Research – EIB (5/7/2024); Vietcap – EIB: 2026, tạo nền để tăng trưởng sau tái cấu trúc (15/4/2026).
Việc dùng thuật toán để tự động chuyển tiền, thanh toán hóa đơn, phê duyệt tín dụng hay đặt lệnh chứng khoán đã và đang diễn ra ở Việt Nam. Thông tư 53/2026/TT-NHNN, chính thức có hiệu lực từ hôm nay 15/11/2026, đánh dấu lần đầu một khung pháp lý riêng, với hạn mức giao dịch tự động tối đa 100 triệu đồng/ngày cho cá nhân và 500 triệu đồng/ngày cho tổ chức. Câu hỏi quan trọng hơn: khung mới này có thực sự kiểm soát được những rủi ro dữ liệu vốn đã âm thầm tồn tại nhiều năm?
Chuyến thăm chính thức Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từ ngày 8 đến 11/11/2026 là chuyến công du cấp Tổng Bí thư đầu tiên tới Tokyo sau 11 năm. Tại Diễn đàn Công tư về hợp tác Kinh tế và Khoa học công nghệ Việt Nam – Nhật Bản và các hoạt động bên lề, nhiều doanh nghiệp Việt đã trao các thỏa thuận với đối tác Nhật.
Khoảng 1 năm nữa (tháng 11/2027), Phú Quốc sẽ đăng cai Tuần lễ Cấp cao APEC 2027. Hòn đảo đang chứng kiến tốc độ đầu tư chưa từng có với tổng vốn trên 5 tỷ USD chỉ riêng cho hạ tầng và trung tâm hội nghị, cộng với hàng chục dự án bất động sản tỷ USD của Sun Group, Vingroup, Meyland, Thaigroup, BIM Group, CEO Group, TTC Group. Khối lưu trú tăng thêm 17.400 phòng chỉ từ Sun Group trong giai đoạn 2026–2027, chưa kể các chủ đầu tư khác. Trong khi đó, dân số thường trú Phú Quốc hiện khoảng 180.000 người, lượng khách Tết Bính Ngọ 2026 đạt 264.000 lượt trong một tuần. Câu hỏi để ngỏ: sau khi tuần lễ APEC kết thúc tháng 11/2027, ai sẽ lấp đầy khối lượng phòng, căn hộ và mặt bằng thương mại khổng lồ này?
Chỉ trong chưa đầy 4 tháng, chỉ số STAR50, rổ cổ phiếu AI và chip hàng đầu Trung Quốc, đã mất 40% giá trị, tương đương khoảng 480 tỷ USD bốc hơi. Thị trường chung giảm 20% từ đỉnh và đỏ lửa suốt 10 tuần liên tiếp. Reuters đã gọi thẳng tên hiện tượng này: bong bóng AI Trung Quốc đã vỡ.
Nhưng "vỡ bong bóng" có thực sự là điều đang diễn ra không?